سيد مرتضى حسين صدر الافاضل ( مترجم : محمد هاشم )
409
مطلع انوار ( احوال دانشوران شيعه پاكستان و هند ) ( فارسي )
مىنوشت . وى كارهاى تبليغى زيادى را انجام داد و مردم را با فقه و اخلاق اسلامى آشنا ساخت . تصانيف او عبارتند از : عمدة البيان تفسير قرآن ( اردو ، چاپى ) ؛ دفع المغالطه ( فارسى ، مناظره ، چاپى ) ؛ تجهيز الموتى ( فقه ، اردو ، چاپى ) ؛ احكام نكاح ( فقه ، اردو ، چاپى ) ؛ تحفهء مناظره ( اردو ، چاپى ) ؛ فرائض ، در ميراث ( اردو ، چاپى ) ؛ دلائل التزاميه ( فارسى ، مناظره ، چاپى ) ؛ تنبيه المنكرين ( بحث متعه ، چاپى ) ؛ علامات مؤمن ( اردو ) ؛ اعتقاديه ( اردو ) . فرزند او مولانا سيد محمد احمد شاه بود كه بعد از سال 1955 م در لاهور درگذشت . عنايت على سامانوى 1254 ه ق / 1848 م 1324 ه ق / 1907 م مولانا حاج سيد عنايت على بن سيد كرم على از سادات سامانه بود و در خانوادهاى دانشدوست و ديندار به دنيا آمد ، حدس زده مىشود كه او در حدود سال 1254 ه ق تولد يافته باشد . تحصيلات ابتدايى را نزد بزرگان خانواده فرا گرفت و در سن حدود شانزدهسالگى به قصد زيارت كربلاى معلا عازم عراق شد و بعد از تحمل زحمات زياد در ايران و عراق و حجاز و انجام وظايف حج و زيارت براى حصول علم دين در كربلا و نجف توقف كرد و اين در زمان شيخ اجل مرتضى انصارى بود كه طلاب در مدارس به تحصيل علم مىپرداختند . مولانا عنايت على كه فردى با ذكاوت و دوستدار علم و متّقى بود بتدريج به درجهء كمال علمى رسيد و از معتمدان شيخ بزرگ مرتضى انصارى مؤلف رسائل شد . من در ميان نوشتههاى ارسال نجم المرتضى نوشتهاى ديدم كه در آن يك نفر از آية اللّه انصارى پرسيده بود كه آيا سيد عنايت على از معتمدان شماست و آيا براى نيابت زيارت مشهد مقدس رقمى رسيده و وى به زيارت مشهد رفته است ؟ آية اللّه در پاسخ مرقوم داشته بود : « بلى ، جناب سيد مشار اليه صادق و عادل و موثق مىباشند و از بابت نيابت الى آلان به توسط داعى چيزى به ايشان نرسيده و گاهى وجهى به توسط داعى از سركار احيانا هم التفات نشده و نرسيده فضلا ازينكه به عنوان نيابت باشد . حرره الاحقر مرتضى الانصارى - مهر شريف - 5 شوال 1275 ه ق » . به علاوه يك نوشتهء ديگرى اواخر صفر 1276 ه ق از آية اللّه موجود است كه در آن اجازه در مورد تصرف اموال شرعى و امور حقوقى عطا شده است . شيخ بزرگ در شب 16 جمادى الثانى